Ból pleców to częsta dolegliwość Polaków. Wyniki badania są jednoznaczne
Ból pleców jest problemem, z którym przynajmniej raz w życiu zetknęła się znaczna część Polaków. Jak wynika z badania przeprowadzonego na przełomie września i października 2017 roku na zlecenie kliniki ortopedii i medycyny sportowej Carolina Medical Center, aż 84 proc. respondentów przyznało, że doświadczyło bólu kręgosłupa. Siedmiu na dziesięciu ankietowanych deklarowało natomiast dolegliwości przewlekłe lub nawracające.
Dane pochodzą sprzed kilku lat, ale dobrze pokazują skalę problemu i to, jak powszechne mogą być dolegliwości związane z plecami. Ich źródło nie zawsze jest jednak oczywiste. Ból może być związany zarówno z jednorazowym przeciążeniem, jak i z codziennymi nawykami, ograniczoną aktywnością czy długotrwałym pozostawaniem w tej samej pozycji.
"Faktycznie. Ten problem dotyka większości osób", mówił w naszym studiu fizjoterapeuta Krzysztof Guzowski.
Krzysztof Guzowski wyjaśnia, jakie mogą być przyczyny bólu pleców
Jak wskazuje fizjoterapeuta Krzysztof Guzowski, ból pleców może mieć bardzo różne przyczyny. Część dolegliwości wiąże się z przeciążeniem, część pojawia się na skutek urazu, a inne mogą towarzyszyć podrażnieniu lub uszkodzeniu struktur kręgosłupa, w tym krążków międzykręgowych, potocznie nazywanych dyskami.
Plecy mogą zacząć boleć po intensywnym wysiłku, gwałtownym ruchu albo dłuższym pozostawaniu w niewygodnej pozycji. Dolegliwości niekiedy nasilają się również podczas pochylania, kichania czy wykonywania codziennych czynności w głębokim zgięciu, takich jak mycie głowy nad wanną.
Na samopoczucie i odczuwanie napięcia mięśniowego może wpływać także stres. W niektórych przypadkach dolegliwości ze strony układu ruchu mogą współwystępować z chorobami reumatycznymi, procesami zapalnymi, chorobami autoimmunologicznymi lub zaburzeniami metabolicznymi. Nie oznacza to jednak, że każda osoba odczuwająca ból pleców zmaga się z poważną chorobą. Powtarzających się lub nietypowych objawów nie warto natomiast diagnozować samodzielnie.
Zobacz też: Lekarz ostrzega. Udar nie jest już tylko chorobą seniorów
Diagnostyka bólu pleców. Dlaczego ważne są wywiad i badanie pacjenta?
Samo miejsce występowania bólu nie zawsze pozwala jednoznacznie wskazać jego przyczynę. Dlatego podstawą postępowania powinny być rozmowa z pacjentem i odpowiednio dobrane badanie. Fizjoterapeuta lub lekarz może zapytać między innymi o tryb pracy, poziom aktywności, wcześniejsze urazy, choroby przewlekłe oraz sytuacje, w których dolegliwości pojawiają się lub nasilają.
Znaczenie ma również czas trwania bólu, jego charakter oraz obecność dodatkowych objawów. Innego podejścia może wymagać krótkotrwałe napięcie odczuwane po wysiłku, a innego ból, który regularnie powraca, nasila się albo zaczyna ograniczać codzienne funkcjonowanie.
Siedzący tryb życia a ból kręgosłupa. Problemem może być brak zmiany pozycji
Jednym z czynników sprzyjających przeciążeniom jest długotrwałe przebywanie w jednej pozycji. Podczas wielogodzinnej pracy przy biurku kręgosłup często pozostaje w zgięciu, a mięśnie przez długi czas pracują w podobny sposób. Dyskomfort może nasilać się, jeśli w ciągu dnia brakuje przerw i naturalnej zmienności ruchu.
Nie oznacza to, że samo siedzenie zawsze prowadzi do bólu kręgosłupa. Znaczenie mogą mieć również długość czasu spędzanego w jednej pozycji, sposób organizacji stanowiska pracy, indywidualne predyspozycje oraz ogólny poziom aktywności.
Przy wielogodzinnej pracy siedzącej warto regularnie wstawać, na krótko zmieniać ułożenie ciała i wprowadzać ruch dostosowany do własnych możliwości. Nawet najlepiej ustawiony fotel nie zastąpi bowiem zmiany pozycji.
"Pierwsza rzecz to jest przyzwoity fotel - taki, żeby całe plecy były podparte", przekonywał nasz ekspert.
"Staramy się, aby cały kręgosłup był podparty, więc miednica dosunięta do fotela, bardzo często jest oddalona, a kręgosłup bardzo lubi duże podparcie. Łopatki też powinny być oparte na oparciu, żeby nie odstawały. Jeśli odstają, już jesteśmy zgarbieni", tłumaczył dalej.
Zobacz też: Sezon na aronię trwa krótko. To najlepszy moment, by przygotować domowy sok na zimę
Ból szyi i pleców u młodych osób. Znaczenie komputerów i telefonów
Fizjoterapeuta zwraca uwagę, że z bólem pleców coraz częściej zgłaszają się również młodzi ludzie, a dolegliwości w obrębie odcinka szyjnego pojawiają się nawet u najmłodszych. Jednym z możliwych czynników jest wielogodzinne korzystanie z komputerów, tabletów i telefonów, zwykle w pozycji, w której głowa pozostaje pochylona, a ciało przez długi czas niemal się nie porusza.
Problemem nie musi być jednak jedno konkretne ułożenie szyi. Większe znaczenie może mieć czas spędzany bez ruchu oraz powtarzalność pozycji. Zamiast obsesyjnie kontrolować każdy centymetr ustawienia głowy, warto zadbać o przerwy, zmianę aktywności i ergonomiczne dopasowanie urządzeń do użytkownika.
Czy istnieje idealna pozycja siedząca? Kręgosłup potrzebuje zmienności
Według Krzysztofa Guzowskiego nie istnieje jedna pozycja siedząca, która byłaby idealna dla każdego i którą można byłoby bezpiecznie utrzymywać przez wiele godzin.
"Mówi się, że najlepszą pozycją siedzącą jest następna pozycja. Nie ma czegoś takiego, jak zdrowe siedzenie. Możemy kombinować, żeby było jak najmniej niezdrowe", mówił.
Najważniejsza jest zmienność. W ciągu dnia można na chwilę pochylić się do przodu, później oprzeć plecy, wyprostować się lub zmienić ustawienie nóg.
Warto korzystać z oparcia fotela, zwłaszcza jeśli zapewnia ono podparcie pleców, od odcinka lędźwiowego po górną część tułowia. Podczas dłuższej jazdy samochodem znaczenie ma również dopasowanie fotela i zagłówka. Zagłówek powinien być ustawiony tak, aby mógł spełniać swoją funkcję ochronną, a nie znajdował się daleko za głową lub na wysokości karku.
Najlepsza pozycja to zatem niekoniecznie ta, która na zdjęciu wygląda najbardziej podręcznikowo, lecz taka, którą można regularnie i swobodnie zmieniać.
Zobacz też: Tłusty nie znaczy gorszy. Nowe badania zaprzeczają wieloletnim przekonaniom o nabiale w zdrowej diecie
Kiedy ból pleców wymaga konsultacji? Tych objawów nie należy ignorować
Krótkotrwały ból po wysiłku często ustępuje, jednak dolegliwości utrzymujących się przez dłuższy czas nie powinno się bagatelizować. Jeśli ból nie słabnie, regularnie powraca, nasila się lub ogranicza codzienną aktywność, warto skonsultować go z lekarzem albo fizjoterapeutą.
Szybszej oceny medycznej mogą wymagać zwłaszcza objawy sugerujące osłabienie siły mięśniowej lub zaburzenia neurologiczne. Należą do nich między innymi:
- częste potykanie się bez wyraźnej przyczyny,
- trudność ze stawaniem na palcach lub piętach,
- zauważalne osłabienie ręki albo nogi,
- wypadanie przedmiotów z dłoni,
- wyraźna zmiana wyglądu lub rozmiaru mięśnia,
- narastające problemy z wykonywaniem codziennych ruchów.
Pojawienie się takich symptomów nie przesądza o rozpoznaniu, ale jest wskazaniem, aby nie odkładać konsultacji i ustalić ich źródło. Pilnej pomocy medycznej wymagają natomiast nagłe lub szybko narastające zaburzenia siły i czucia, problemy z kontrolowaniem pęcherza lub jelit, drętwienie okolicy krocza, a także silny ból po poważnym urazie.
Ćwiczenia na ból pleców. Agnieszka Doboszyńska pokazała proste ruchy
W studiu "halo tu polsat" fizjoterapeutka Agnieszka Doboszyńska zaprezentowała proste ćwiczenia, które mogą pomóc wprowadzić więcej ruchu do codziennego życia. Ich zadaniem nie jest zastępowanie diagnostyki ani "naprawienie" kręgosłupa w kilka minut. Mogą natomiast stanowić inspirację do częstszej zmiany pozycji i łagodnej aktywności, o ile nie wywołują bólu ani innych niepokojących objawów.
1. Pierwsze ćwiczenie zaczyna się od klęku podpartego. Przyjmij pozycję zwaną "koci grzbiet", następnie przejdź w pozycję "wielbłąda". Czyli najpierw wyginij kręgosłup w górę, a potem w dół - głowa cały czas jest przedłużeniem ciała. To proste ćwiczenie dobrze rozluźnia napięte partie i wzmacnia te, które są osłabione.
2. W klęku podpartym podnieś prawą rękę do przodu i lewą nogę do tyłu, zginając palce stopy na siebie. Napnij brzuch, utrzymuj proste plecy, głowa luźno, wzrok skierowany w dół. Po chwili zmień na drugą stronę i powtórz kilka razy.
3. Ułóż się na prawym boku, podeprzyj na łokciu, kolana zgięte. Lewa rękę połóż na prawym barku. Wyprostuje kręgosłup, napnij brzuch. Wypchnij biodra do przodu i do góry. Utrzymaj chwilę tę pozycję. Opuść biodra do dołu i do tyłu. Powtórz kilka razy.
Ćwiczenia należy wykonywać spokojnie, w zakresie dopasowanym do własnych możliwości. Jeśli podczas ruchu pojawia się ostry lub narastający ból, drętwienie, osłabienie kończyny albo pogorszenie samopoczucia, aktywność należy przerwać i skonsultować się ze specjalistą.
Co pomaga zadbać o kręgosłup na co dzień?
Nie istnieje jeden uniwersalny sposób zapobiegania wszystkim dolegliwościom pleców. W codziennym życiu warto jednak pamiętać o kilku prostych zasadach:
- regularnie zmieniać pozycję podczas siedzenia,
- robić krótkie przerwy w pracy przy komputerze,
- dopasować fotel, monitor i telefon do swoich potrzeb,
- korzystać z oparcia podczas dłuższego siedzenia,
- wprowadzać ruch stopniowo i odpowiednio do własnej kondycji,
- nie ignorować bólu, który nawraca lub ogranicza sprawność,
- skonsultować niepokojące objawy zamiast diagnozować je na własną rękę.
Najważniejsze może być nie poszukiwanie jednej "idealnej" pozycji, lecz zapewnienie ciału różnorodnego ruchu. Jeśli jednak ból utrzymuje się, nasila albo towarzyszy mu osłabienie mięśni, domowe sposoby nie powinny zastępować profesjonalnej diagnostyki.
