Trafiał na szlacheckie stoły, potem o nim zapomniano. Polski superowoc wraca do łask
Dereń jadalny był w Polsce uprawiany już w średniowieczu - ceniony zarówno ze względu na owoce, jak i piękne, żółte kwiaty. Trafiał na szlacheckie stoły jako dodatek do mięs, przygotowywano z niego słynną nalewkę, dżemy i syropy. Już w XVIII wieku zyskał miano "polskiej oliwki", nie tylko przez wygląd - niedojrzałe owoce ukiszone w solance smakują bardzo podobnie do śródziemnomorskiego hitu. Ciekawostką zaś jest, że z pestek derenia sporządzano dawniej napój przypominający kawę.
Roślina znajdowała kiedyś szerokie zastosowanie w medycynie ludowej. Dereniówka i syropy były stosowane jako środek na przeziębienie. Owoce podawano przy biegunce, niestrawności i problemach żołądkowych, a słynna Hildegarda z Bingen pisała o jego zastosowaniu przy problemach jelitowych. Dereń jadalny spożywano też na wzmocnienie i wsparcie odporności oraz infekcje układu moczowego, a okłady - przy migrenach.
Później na lata zapomnieliśmy o jego zaletach, zarówno smakowych, jak i zdrowotnych, ale dzisiaj wraca do łask jako prawdziwy polski superowoc. Po drodze okazało się też, że jego działanie jest znacznie szersze - jak pokazują badania, może być dobrym wsparciem w drodze po szczupłą sylwetkę.
Dereń jadalny sprzyja szczupłej sylwetce. Badania pokazały, że zmniejsza obwód talii
W badaniu przeprowadzonym przez zespół naukowców zajmujących się żywieniem i metabolizmem, które zostało opublikowane w czasopiśmie "Nutrition & Metabolism" w 2025 roku czytamy, że spożycie derenia jadalnego wiązało się z niewielkim, ale statystycznie istotnym spadkiem masy ciała, BMI, ilości tkanki tłuszczowej oraz zmniejszeniem się obwodu talii i bioder.
W metaanalizie opartej na 7 randomizowanych badaniach klinicznych wykazano, że jedzenie "polskiej oliwki" poprawia niektóre parametry metaboliczne - m.in. poziom glukozy na czczo i ilość trójglicerydów, co interpretowano jako korzystny wpływ na metabolizm i obniżanie czynników sprzyjających przybieraniu na wadze.
Jednocześnie autorzy badania podkreślili, że efekty mają charakter wspierający i spożywanie derenia trzeba rozumieć jako element zdrowej diety i stylu życia, a nie samodzielną metodę odchudzającą.
Polski superowoc nie tylko dla figury. Jakie właściwości ma dereń jadalny?
Oprócz cech, które ujawniły się we wspomnianym wyżej badaniu, dereń jadalny ma dużo więcej dobroczynnych właściwości. Przede wszystkim ma więcej witaminy C niż cytryna, a duża ilość przeciwutleniaczy sprawia, że może pomagać w radzeniu sobie ze stresem i wspierać odporność. Właśnie dlatego dawniej był traktowany jako "lek" na przeziębienie.
Dereń jadalny ma również dobry wpływ na trawienie i pracę jelit. Zawiera błonnik i naturalne kwasy, które wspierają pracę układu pokarmowego i mogą pomagać w utrzymaniu komfortu po cięższych posiłkach - nie bez powodu lądował na szlacheckich stołach obok tłustego mięsa. Tradycyjnie był stosowany przy problemach żołądkowych i niestrawności, bo zawiera garbniki o działaniu ściągającym.
Jakby tego było mało, owoce rośliny zawierają sporo minerałów - żelazo, potaz i magnez - dlatego dawniej wykorzystywano go jako sposób na wzmocnienie oraz lepsze samopoczucie.
Gdzie kupić dereń jadalny? Jak go używać w kuchni?
Chociaż można jeść na surowo, mimo kwaśnego smaku, owoce derenia dużo trudniej dostać niż jego przetwory. Pojawiają się sezonowo na targach i bazarach, w sklepach ze zdrową żywnością, można je też kupić bezpośrednio od rolników. Najłatwiej dostępne zaś są gotowe soki, syropy, konfitury, dżemy, octy albo modne chutneye.
Jeżeli znajdziesz świeży dereń, warto go zamrozić. Wtedy traci nieco cierpkości zachowując nadal właściwości zdrowotne. W takiej formie łatwo go dodać do każdego śniadania na słodko oraz do ciast i deserów. Dereń można też suszyć, albo przecierać.
W kuchni sprawdza się, tak jak u naszych przodków jako dodatek do mięs, pieczonych warzyw, składnik sosów, dressingów i marynat - świetnie przełamuje tłuste i ciężkie potrawy.
Musimy też wspomnieć o przetworach, które utrwaliły jego miano. "Polską oliwkę" można kisić w solance, albo zalewać oliwą z przyprawami.
Kto powinien uważać na dereń jadalny?
"Polska oliwka" jest wartościowym owocem, ale jak każda roślina, miewa pewne przeciwskazania. Osoby z wrażliwym żołądkiem powinny na niego uważać ze względu na zawartość garbników. Lepiej zacząć od małych porcji, aby przekonać się, czy nie nasila refluksu albo dyskomfortu. Ostrożnie wprowadzamy dereń do diety także przy zaparciach oraz chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
Warto pamiętać, że przetwory zawierają cukier, więc mogą mieć wpływ na osoby, które monitorują jego poziom z różnych powodów.
tytuł OG
Badania pokazały, że dereń jadalny sprzyja smukłej sylwetce. A to tylko kolejny z powodów, dla których wraca do łask po latach - może wspierać odporność i samopoczucie, wpływać na trawienie i pracę jelit oraz dostarczać minerałów.
Superowoc, zwany "polską oliwką", świetnie pasuje do nowoczesnej kuchni, która ochoczo sięga do tradycji, a w formie przetworów smakuje wybornie - zarówno na słodko, jak i na wytrawnie. Jeżeli znajdziesz go na bazarze, nie wahaj się, daj mu szansę.
