Herbata gryczana... wcale nie jest herbatą
Choć nazwa może być myląca, herbata gryczana nie powstaje jak "zwykła" herbata - z liści krzewu herbacianego (Camellia sinensis). Do jej przygotowania wykorzystuje się znane w Azji prażone nasiona gryki tatarskiej (Fagopyrum tataricum).
To właśnie proces prażenia nadaje ziarnom złocistą barwę oraz charakterystyczny aromat. W Japonii napój znany jest jako sobacha, pije się go w dużych ilościach zarówno w domach, jak i restauracjach. Napar z gryki jest też popularny w Korei Południowej i Chinach.
Jeśli chodzi o uprawę, za kolebkę gryki uważa się górskie rejony Azji. Do Europy dotarła prawdopodobnie w średniowieczu, a w Polsce uprawiana jest od kilku stuleci. Co ciekawe, gryka nie jest zbożem, lecz tzw. pseudozbożem, podobnie jak komosa ryżowa czy amarantus.
Czym różni się gryka na herbatę od kaszy gryczanej?
Choć zarówno herbata gryczana, jak i dobrze znana w Polsce kasza powstają z gryki, nie są tym samym produktem. Kasza gryczana, która najczęściej trafia na nasze stoły, wytwarzana jest głównie z gryki zwyczajnej (Fagopyrum esculentum). Z kolei do produkcji herbaty wykorzystuje się przede wszystkim grykę tatarską (Fagopyrum tataricum), uprawianą głównie w Chinach, Japonii i Korei.
W Japonii herbata gryczana znana jest jako soba-cha (sobacha) - w przybliżeniu po polsku brzmi to: "soba cza". Japońska nazwa pochodzi od dwóch słów: soba (そば) - gryka i cha (茶) - herbata.
Gryka tatarska charakteryzuje się drobniejszymi ziarnami oraz wyższą zawartością rutyny, kwercetyny i innych związków polifenolowych, z tego też powodu budzi zainteresowanie ekspertów od żywienia i dietetyki. Ziarna przeznaczone na herbatę są prażone, dzięki czemu zyskują charakterystyczny aromat przypominający prażone orzechy, karmel i ciasteczka. Natomiast kasza gryczana, mimo że również może być palona lub niepalona, przygotowywana jest z obłuskanych nasion i przeznaczona do gotowania jako dodatek do dań, a nie do parzenia naparu.
Jak smakuje herbata gryczana?
Herbata gryczana ma delikatny, lekko słodkawy smak. Napar jest pozbawiony goryczki, którą znamy ze "zwykłej" herbaty. Można w nim za to wyczuć bardzo przyjemne nuty prażonych orzechów, herbatników, karmelu, wanilii, a nawet... popcornu. Słodki smak sprawia, że wiele osób pije ją bez dodatku cukru czy miodu.
Herbata gryczana smakuje zarówno na gorąco, jak i schłodzona, z kostkami lodu.
Właściwości herbaty gryczanej - bogata w polifenole i rutynę
Największą zaletą naparu z gryki tatarskiej jest to, że nie zawiera kofeiny. Może więc stanowić alternatywę dla kawy, czarnej czy zielonej herbaty, zwłaszcza dla osób, które źle tolerują kofeinę lub chcą ograniczyć jej spożycie.
Badania wskazują również, że gryka tatarska jest bogata w związki bioaktywne, przede wszystkim rutynę, kwercetynę, polifenole i flawonoidy, które odpowiadają za właściwości przeciwutleniające naparu. Trzeba jednak pamiętać, że herbatka zawiera ich znacznie mniej niż całe ziarna czy ekstrakty wykorzystywane w badaniach laboratoryjnych, dlatego nie należy traktować herbaty jako środka leczniczego.
Herbata gryczana może wspierać kondycję naczyń krwionośnych
Jednym z powodów, dla których herbata gryczana wzbudza zainteresowanie dietetyków i naukowców, jest wysoka zawartość rutyny - naturalnego flawonoidu obecnego w gryce tatarskiej. Związek ten od lat jest badany pod kątem wpływu na kondycję naczyń krwionośnych. Rutyna pomaga utrzymać prawidłową wytrzymałość ścian naczyń włosowatych oraz zmniejszać ich przepuszczalność, dlatego jest składnikiem wielu preparatów stosowanych przy problemach z cerą naczynkową i skłonnością do powstawania "pajączków".
Warto jednak pamiętać, że widoczne naczynka nie są wyłącznie defektem estetycznym - mogą świadczyć o większej kruchości naczyń, dlatego znaczenie ma nie tylko odpowiednia pielęgnacja skóry, ale także codzienna dieta.
Oprócz rutyny gryka tatarska dostarcza również kwercetyny i innych polifenoli o właściwościach przeciwutleniających, które pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Pamiętajmy jednak, że sam napar nie jest lekiem i nie zastąpi konsultacji z lekarzem ani odpowiedniego leczenia. Może natomiast stanowić wartościowy element zdrowej, zbilansowanej diety.
Herbatka idealna na wieczór
Herbata gryczana będzie dobrym wyborem dla osób, które chcą ograniczyć kofeinę albo też nie przepadają za goryczą zielonej czy czarnej herbaty. Napar ten sprawdzi się w przypadku osób, które piją niewiele wody i szukają dla niej smacznej alternatywy. Gryczany napar posmakuje z pewnością tym, którzy lubią orzechowe i karmelowe aromaty, świetnie sprawdzi się na przykład wieczorem - ze względu na brak kofeiny można ją pić również późnym popołudniem, a nawet wieczorem przed snem.
Jak często można pić herbatę gryczaną?
Nie istnieją oficjalne zalecenia określające ilość herbaty gryczanej. Ze względu na brak kofeiny (dzięki czemu nie powoduje pobudzenia ani problemów z zasypianiem charakterystycznych dla mocnej kawy czy czarnej herbaty), jest ona zwykle uznawana za napój bezpieczny dla zdrowych osób jako element zróżnicowanej diety.
Z naparu muszą oczywiście zrezygnować osoby, które mają alergię na grykę. Z kolei osoby z chorobami przewlekłymi lub stosujące dietę leczniczą powinny w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.
Jak zaparzyć herbatę gryczaną?
Przygotowanie naparu z gryki tatarskiej jest bardzo proste. Wystarczy wsypać do filiżanki około 1-2 łyżeczki prażonych ziaren i zalać je wodą o temperaturze około 90-95°C. Napar parzy się przez 3-5 minut.
Gdzie można kupić herbatę z gryki?
Jeszcze niedawno sobacha była dostępna głównie w sklepach z azjatycką żywnością. Obecnie można ją znaleźć w sklepach ze zdrową żywnością, a nawet w większych supermarketach. Bez trudu kupicie ją też w sklepach internetowych, a także tych z produktami japońskimi i koreańskimi.
Najczęściej sprzedawana jest pod nazwami herbata gryczana, sobacha, buckwheat tea lub tartary buckwheat tea.
