Dlaczego wieże Bazyliki Mariackiej są nierówne?
Trudno go pomylić z jakimkolwiek innym - kościół Mariacki jest najbardziej charakterystyczną, ikoniczną wręcz budowlą krakowskiego Starego Miasta. Widział go chyba każdy Polak i choć może nie każdy jest w stanie opowiedzieć jego historię, kojarzy specyficzną sylwetkę z dwiema wieżami o różnej wysokości, które zamiast piąć się w niebo z równą mocą, zachowując tę samą wielkość i kształt, prezentują zupełnie różne oblicza.
Skąd właściwie ta różnorodność? Dlaczego fasada bazyliki Mariackiej w Krakowie prezentuje się właśnie tak - z jedną wieżą wysoką (z niej dobiega dźwięk hejnału) i drugą zdecydowanie niższą, o innym zwieńczeniu?
Drewniany kościół wieki temu
Na początek kilka słów o samej bazylice. Kościół Mariacki jest gotycką, trójnawową bazyliką. Według kronik Jana Długosza w tym miejscu, gdzie dziś stoi bazylika, na początku XIII wieku biskup krakowski Iwon Odrowąż ufundował drewnianą świątynię, która jednak nie przetrwała najazdów tatarskich. Kolejną budowlą wzniesioną na miejscu drewnianego kościoła był wczesnogotycki kościół halowy, który konsekrowano ok. 1320 roku. W kolejnych latach fundacja mieszczanina krakowskiego, Mikołaja Wierzynka, pozwoliła wznieść prezbiterium kościoła, które istnieje do dziś.
Rozbudowywany powoli kościół dwie wieże zyskał w połowie XV wieku. W tym czasie wieżą północna została podwyższona - wszystko po to, by mogła pełnić funkcję strażnicy miejskiej.
Dwie wieże
Fasadę bazyliki ujęto w dwie wieże - wyższa to Hejnalica, mierzy 82 metry. Powstała na planie kwadratu, by na 9. kondygnacji przejść w ośmiobok. Hejnalicę nakrywa gotycki hełm, który trafił na nią w 1478 roku. Hełm ów jest przepiękny i bardzo charakterystyczny - składa się z ośmiobocznej iglicy, którą otacza wieniec ośmiu niższych wieżyczek.
W XVII wieku na iglicy umieszczono widoczną z daleka, złotą koronę. Z tej właśnie wieży co godzinę jest grany Hejnał Mariacki. Na wieży tej jest również umieszczony dzwon zegarowy z 1530 roku.
Druga wieża jest sporo niższa - mierzy zaledwie 69 metrów i jest przeznaczona na kościelną dzwonnicę. Na piętrze wieży znajduje się renesansowa kaplica pod wezwaniem Nawrócenia św. Pawła. Budowlę nakrywa hełm, który został na niej umieszczony w 1592 roku. Znajduje się też na niej dzwon zegarowy, który jednak dziś nie jest używany.
Legenda o dwóch braciach
Dwie wieże o różnej wysokości są nawet bohaterkami znanej krakowskiej legendy, która "tłumaczy", jak to się stało, że powstały dwie różne budowle. Według niej dwie wieże Bazyliki Mariackiej powstały dzięki pracy dwóch budowniczych - braci, którzy rywalizowali ze sobą o stworzenie wyższej i piękniejszej konstrukcji. Gdy jedna z wież zaczęła wyraźnie przewyższać drugą, napięcie między mistrzami miało narastać, a rywalizacja przybrała bardzo emocjonalny charakter. Opowieść mówi, że wydarzenia te zakończyły się dramatycznie dla jednego z nich, a niedokończona wieża już na zawsze pozostała niższa.
Jak naprawdę powstawały wieże kościoła Mariackiego?
Jednak wbrew temu, co sugerują legendy, nierówność wież nie jest przypadkiem ani "błędem". Historycy wskazują kilka konkretnych powodów.
Wieże powstawały w różnym czasie, bo budowa bazyliki była procesem rozłożonym na dziesięciolecia. Wieże nie powstały jednocześnie, były rozbudowywane i podwyższane w różnych okresach, co naturalnie wpłynęło na ich ostateczny wygląd. Wieże pełniły też różne funkcje. Wyższa wieża była elementem systemu obronnego miasta i służyła jako punkt obserwacyjny. Z kolei niższa pełniła funkcję typowo kościelną, mieszcząc dzwony.
A ponieważ wieże tak różnej wysokości nie są czymś częstym w architekturze, możemy mieć poczucie, że na krakowskim rynku mamy budowlę niepowtarzalną i jedyną w swoim rodzaju. Bo choć nie ma krzywej wieży, ma dwie zupełnie inne. Przyjrzyjcie się im, będąc kiedyś w Krakowie, może przypomni się wam słynna legenda o dwóch braciach?
