Jesienią i zimą w mieszkaniach często zmagamy się z nadmierną wilgocią. Zaparowane okna, suszące się w pokojach pranie, para wodna po gorącej kąpieli i rzadsze wietrzenie pomieszczeń mogą sprzyjać rozwojowi pleśni. A ta potrafi być wyjątkowo uporczywym lokatorem. W piątkowym wydaniu "halo tu polsat" postanowiliśmy sprawdzić, jak skutecznie się jej pozbyć. O pomoc poprosiliśmy dr inż. Elżbietę Rosiak, mikrobiolożkę, która wyjaśniła, dlaczego walka z pleśnią nie zawsze kończy się na szmatce i preparacie do czyszczenia.
Pleśń w mieszkaniu. Wilgotność powyżej 70 proc. to sygnał ostrzegawczy
Jak tłumaczyła ekspertka, grzyby pleśniowe, nazywane również strzępkowymi, należą do organizmów wykorzystujących do życia materię organiczną. Możemy więc znaleźć je nie tylko na ścianach, lecz także na drewnie, tapetach czy innych materiałach. Jednak najważniejszym czynnikiem sprzyjającym ich rozwojowi jest wilgoć.
"Jeżeli w naszych mieszkaniach mamy wilgotność, która przekracza 70 proc. wilgotności względnej powietrza, to już jest sygnał, że należy podjąć kroki zapobiegawcze" - mówiła mikrobiolożka.
Jak sprawdzić, czy w mieszkaniu jest zbyt wilgotno? Wystarczy higrometr, czyli niewielkie urządzenie mierzące wilgotność powietrza. Taką funkcję mają również liczne domowe stacje pogodowe i elektroniczne termometry.
Warto dążyć do utrzymywania wilgotności w granicach około 40-60 proc., przy czym w sezonie grzewczym korzystniejsze jest pozostawanie bliżej dolnej części tego zakresu. Długotrwale podwyższona wilgotność, szczególnie w chłodnych zakamarkach, zwiększa ryzyko pojawienia się pleśni.
Gdzie szukać jej w pierwszej kolejności? Ekspertka wskazała przede wszystkim łazienki, toalety i słabo wentylowane pomieszczenia. Warto jednak zaglądać również za szafy ustawione przy ścianach zewnętrznych, w okolice okien oraz pod tapety. Pleśń nie zawsze jest bowiem widoczna od razu. Jednym z pierwszych sygnałów problemu może być utrzymujący się zapach stęchlizny, choć sam w sobie nie przesądza on jeszcze o obecności grzybów.
Samo starcie pleśni nie wystarczy. "Wierzchołek góry lodowej"
Co ważne, nawet dokładne wyczyszczenie powierzchni nie musi oznaczać rozwiązania problemu.
"Usunięcie takiej zewnętrznej pleśni to jest tak jakby wierzchołek góry lodowej" - tłumaczyła dr Rosiak.
Grzybnia może bowiem rozwijać się nie tylko na powierzchni ściany, ale również w jej głębszych warstwach. Dotyczy to zwłaszcza materiałów porowatych, takich jak tynki czy płyty gipsowo-kartonowe. Jeśli pleśń wniknęła głęboko w ich strukturę, zwykła szmatka, gąbka czy preparat czyszczący mogą okazać się niewystarczające.
Co wtedy zrobić? W niektórych przypadkach konieczne jest usunięcie zagrzybionych materiałów, a więc zerwanie tapety, wymiana płyty gipsowo-kartonowej czy nawet skucie fragmentu tynku.
Ekspertka podkreśliła też, że samo osuszanie powietrza nie zawsze wystarczy.
"Jeżeli osuszymy powietrze, to jest dobrze, bo ją wyhamujemy. Ale jeżeli z powrotem będzie podwyższona wilgotność powietrza, to ona wróci" - wyjaśniła.
Nie oznacza to oczywiście, że każda niewielka plamka pleśni wymaga generalnego remontu. Powierzchniowe zabrudzenia na łatwo zmywalnych materiałach można często usunąć samodzielnie. Jeżeli jednak nalot regularnie powraca, obejmuje dużą powierzchnię lub podejrzewamy, że grzybnia rozwinęła się wewnątrz ściany, warto skorzystać z pomocy specjalisty.
Najważniejsze jest ustalenie przyczyny zawilgocenia. Bez tego nawet kosztowny remont może przynieść tylko chwilową poprawę.
Jak bezpiecznie usuwać pleśń? Ochrona jest ważniejsza, niż myślimy
Podczas rozmowy pojawiło się także istotne pytanie: czy do usuwania pleśni wystarczy założyć rękawiczki?
Mikrobiolożka zwróciła uwagę przede wszystkim na zarodniki grzybów, które mogą unosić się w powietrzu, zwłaszcza podczas mechanicznego czyszczenia zagrzybionych powierzchni. Dlatego zabezpieczenie dróg oddechowych jest równie ważne jak ochrona dłoni.
Przy samodzielnym usuwaniu niewielkich ognisk pleśni warto używać odpowiednio dopasowanej maski filtrującej, rękawic oraz okularów ochronnych. Nie należy szczotkować ani szlifować suchej pleśni, ponieważ takie działanie może powodować rozprzestrzenianie się zarodników.
A co z popularnymi domowymi sposobami, takimi jak ocet czy soda oczyszczona? Nie dają one gwarancji całkowitego usunięcia grzybni, zwłaszcza gdy ta wniknęła w materiał. W przypadku niewielkich ognisk na twardych, nieporowatych powierzchniach pomocne może być dokładne oczyszczenie odpowiednim środkiem i całkowite osuszenie powierzchni. Nie należy przy tym mieszać różnych preparatów chemicznych.
W rozmowie ekspertka wspomniała również o promieniowaniu UVC, wykorzystywanym w specjalistycznych systemach dezynfekcji. Nie jest to jednak rozwiązanie do samodzielnego stosowania bez odpowiednich zabezpieczeń. Nieprawidłowo używane lampy UVC mogą uszkadzać oczy i skórę, a samo naświetlanie nie usuwa zawilgocenia ani grzybni ukrytej w ścianie.
Pleśń a zdrowie. Dlaczego nie warto jej lekceważyć?
Dr Rosiak zwróciła także uwagę na możliwe skutki długotrwałego przebywania w zagrzybionych pomieszczeniach. Grzyby pleśniowe uwalniają zarodniki, a niektóre gatunki mogą wytwarzać również mykotoksyny, czyli substancje toksyczne. Nie oznacza to jednak, że każda pleśń w mieszkaniu produkuje niebezpieczne ilości takich związków. Najlepiej udokumentowane problemy związane z przebywaniem w wilgotnych i zagrzybionych wnętrzach dotyczą alergii, podrażnień dróg oddechowych i nasilenia objawów astmy.
Szczególną ostrożność powinny zachować alergicy, osoby z astmą oraz osłabioną odpornością. Nawracający kaszel, katar czy podrażnienie oczu, nasilające się podczas przebywania w domu, mogą być sygnałem, że warto bliżej przyjrzeć się warunkom panującym w mieszkaniu.
Ekspertka wspomniała również o oczyszczaczach powietrza wyposażonych w filtry mechaniczne i węglowe. Odpowiednio dobrane filtry mogą pomagać w ograniczaniu części zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu. Trzeba jednak pamiętać, że nawet dobry oczyszczacz nie zastąpi usunięcia pleśni i źródła wilgoci.
Zobacz też: Zimna i ciasna łazienka? Te proste triki odmienią wnętrze
Jak zapobiegać pleśni? Kilka prostych nawyków ma znaczenie
Na szczęście wiele możemy zrobić, zanim na ścianach pojawią się pierwsze ciemne plamy. Podstawą jest kontrolowanie wilgotności powietrza oraz sprawna wentylacja.
W codziennym życiu warto pamiętać o kilku zasadach:
- Regularnie wietrzyć mieszkanie, najlepiej krótko i intensywnie, zamiast pozostawiać uchylone okna na wiele godzin.
- Włączać okap podczas gotowania i używać pokrywek do garnków.
- Zadbać o skuteczne odprowadzanie wilgoci z łazienki po kąpieli.
- Nie zasłaniać kratek wentylacyjnych.
- Unikać suszenia prania w słabo wentylowanych pomieszczeniach.
- Odsunąć duże meble od zimnych ścian zewnętrznych, aby powietrze mogło swobodnie krążyć.
- Regularnie kontrolować wilgotność higrometrem i reagować, gdy na oknach często skrapla się woda.
Warto też pamiętać, że przyczyną pleśni nie zawsze są nasze codzienne nawyki. Czasami problem tkwi w nieszczelnej instalacji, przeciekającym dachu, niewłaściwej izolacji czy niesprawnej wentylacji.
