Dwie tradycje i trzy stulecia historii. Skąd wzięło się Trooping the Colour?
Jednym z najważniejszych etapów kształtowania się "podwójnych narodzin" było panowanie Jerzego II - drugiego władcy z dynastii hanowerskiej, który wstąpił na tron w 1727 roku. Urodziny monarchy miały już wówczas oprawę godną najważniejszych uroczystości - uświetniano je balami, iluminacjami i salwami, stwarzając zarazem okazję do podkreślenia znaczenia Korony; mimo to nie istniał odrębny, utrwalony ceremoniał oficjalnego świętowania w formie znanej współcześnie.
Istotną rolę w kształtowaniu się późniejszych obchodów odegrał przy tym znacznie starszy zwyczaj - uroczyste prezentowanie chorągwi, które pierwotnie miało charakter czysto praktyczny. Chorągwie stanowiły wszak znaki rozpoznawcze poszczególnych formacji, dlatego też regularnie obnoszono je przed oddziałami, aby umożliwić ich późniejsze rozpoznanie. Z czasem czynność ta zaczęła nabierać coraz bardziej ceremonialnego charakteru, przekształcając się w widowiskowy pokaz, znany dziś jako Trooping the Colour (angielskie "colour" oznacza w tym kontekście "chorągiew pułkową"). Początki tak ukształtowanej tradycji sięgają przynajmniej XVII wieku i czasów panowania Karola II; po restauracji monarchii w 1660 roku królewska gwardia odgrywała wyjątkowo istotną rolę nie tylko w ochronie panującego, lecz i w reprezentacyjnej oprawie dworu. Przyjmuje się, że w tym właśnie okresie poczęto urządzać pokazy chorągwi w formie zbliżonej do późniejszego ceremoniału.
Z czasem praktyka ta znalazła miejsce pośród zwyczajów związanych ze świętowaniem urodzin monarchy, a za symboliczny początek tego związku tradycyjnie uznaje się rok 1748, przypadający na panowanie wspomnianego już Jerzego II, który to przyszedł na świat 9 listopada 1683 roku - stąd też popularne przekonanie, jakoby postanowił on przenieść oficjalne obchody na dogodniejszą porę roku, nie chcąc zdawać się na (nie)łaskę listopadowej słoty (choć wspomnieć należy, że pierwsza wyraźna wzmianka o paradzie zorganizowanej specjalnie z okazji monarszych urodzin pochodzi z 1805 roku, a więc z czasów jego wnuka i następcy - Jerzego III). Niezależnie od wątpliwości wokół dokładnej chronologii wydarzeń, Trooping the Colour na dobre wpisało się w królewski kalendarz, stopniowo przybierając formę jednego z najbardziej rozpoznawalnych ceremoniałów Korony.
Od Jerzego III do Edwarda VII (i dalej). Jak rodziła się urodzinowa tradycja?
Po śmierci Jerzego II w 1760 roku na tronie zasiadł Jerzy III, którego rzeczywista rocznica urodzin przypadała 4 czerwca. W tym przypadku nie było więc potrzeby poszukiwania pogodowych kompromisów - kalendarz sam wyznaczał bowiem termin sprzyjający uroczystościom organizowanym pod gołym niebem. Jak wspomniano, za panowania nowego króla prezentacja chorągwi zaczęła na stałe wiązać się z obchodami monarszych urodzin, choć proces ten nie przebiegał bez przeszkód - w ostatniej dekadzie rządów monarchy, wskutek pogarszającego się stanu zdrowia tegoż, ceremoniał znacznie ograniczono, przywracając mu dawną rangę dopiero po wstąpieniu na tron Jerzego IV w roku 1820.
Nie oznaczało to jednak, że wraz ze zmianą panującego zmieniała się również data oficjalnych uroczystości. Zarówno za Jerzego IV (który na świat przyszedł 12 sierpnia), jak i za jego następcy - Wilhelma IV (urodzonego 21 sierpnia), świętowano na ogół 4 czerwca, a więc w rocznicę narodzin Jerzego III. Dworski kalendarz pozostawał pod tym względem dość elastyczny, a uroczyste przyjęcia, publiczne celebracje i sam ceremonialny pokaz nie zawsze odbywały się tego samego dnia. Trudno było więc jeszcze mówić o jednoznacznie określonych zasadach, które obowiązywałyby kolejne pokolenia monarchów.
Sytuacja ponownie uległa zmianie w 1837 roku, kiedy na tronie zasiadła Wiktoria. Urodzona 24 maja 1819 roku monarchini, podobnie jak i jej dziadek, nie musiała szczególnie obawiać się terminu własnych urodzin - późna wiosna dawała wszak znacznie większe szanse na pomyślną aurę niż listopadowa słota. Z zachowanych dzienników królowej wiadomo, że z prezentacją chorągwi zetknęła się jeszcze za panowania swego wuja, Wilhelma IV, a później opisywała również przygotowania do uroczystości organizowanych na własną cześć. Mimo stopniowego utrwalania się ceremoniału także w epoce wiktoriańskiej nie obowiązywała jednak zasada dwóch odrębnych terminów, którą współcześnie uznaje się za niemal nieodłączny element monarszej tradycji.
Przełom nastąpił dopiero na początku XX stulecia, wraz z nastaniem ery Edwarda VII - w 1901 roku. Nowy władca przyszedł na świat 9 listopada 1841 roku (a więc dokładnie sto pięćdziesiąt osiem lat po swoim praprapradziadku - Jerzym II), a perspektywa organizowania wystawnych uroczystości na londyńskich ulicach w samym środku jesiennej szarugi nie przedstawiała się szczególnie zachęcająco. Postanowiono więc urządzać oficjalne obchody w maju bądź czerwcu, kiedy warunki atmosferyczne dawały większą nadzieję na powodzenie całego przedsięwzięcia. Z czasem utrwalił się zwyczaj wyznaczania obchodów na szósty miesiąc roku, niezależnie od rzeczywistej daty narodzin panującego.
To właśnie Edwardowi VII, nie Jerzemu II, należy przypisać zasadniczą rolę w ukształtowaniu współczesnego modelu "podwójnych urodzin" - monarcha nie stworzył przy tym nowego ceremoniału, lecz nadał istniejącej od pokoleń tradycji bardziej uporządkowaną formę, wiążąc jej oficjalną odsłonę z dogodniejszą porą roku. Tym samym popularna opowieść o królu, który postanowił przechytrzyć angielską pogodę, nie jest całkowicie pozbawiona historycznych podstaw - choć w toku wielokrotnego powtarzania pomylono w niej zarówno osobę, jak i epokę, w której doszło do najistotniejszej zmiany.
Nie oznaczało to jednak, że odtąd każdy monarcha musiał obchodzić urodziny w dwóch odrębnych terminach. Jerzy V, urodzony 3 czerwca 1865 roku, mógł świętować dokładnie w rocznicę swoich narodzin; podobnie było w przypadku Edwarda VIII, którego jedyne urodziny podczas krótkiego panowania przypadły na 23 czerwca 1936 roku. Do rozdzielenia obu dat powrócono dopiero za Jerzego VI, który przyszedł na świat 14 grudnia 1895 roku, a więc w porze jeszcze mniej sprzyjającej uroczystościom na świeżym powietrzu. Jego oficjalne urodziny wyznaczano na początek czerwca, zazwyczaj na jeden z czwartków.
Elżbieta II i czerwcowa sobota. Zmiana, która przetrwała dekady
Kiedy w lutym 1952 roku na tronie zasiadła Elżbieta II, nie zdecydowała się na zmianę praktyki przyjętej przez ojca, choć sama urodziła się 21 kwietnia 1926 roku. Oficjalne świętowanie nadal odbywało się więc w czerwcu, początkowo w drugi czwartek miesiąca. Dopiero siedem lat później, w 1959 roku, monarchini postanowiła przenieść uroczystości na drugą sobotę czerwca - rozwiązanie okazało się znacznie dogodniejsze dla szerokiej publiczności, umożliwiając liczniejszy udział w wydarzeniu bez konieczności rezygnowania z codziennych obowiązków. Przyjęty wówczas termin, z nielicznymi wyjątkami, utrzymał się przez kolejne dekady jej panowania.
Nie znaczy to jednak, że w dziejach nie pojawiły się zakłócenia. Historia Trooping the Colour zna bowiem również przypadki, kiedy nawet wielowiekowa tradycja musiała ustąpić wobec okoliczności, na które dwór nie miał najmniejszego wpływu - tak działo się w latach 1940-1946 czy w roku 1955 (w związku ze strajkiem kolejarzy), a także w latach 2020-2021, kiedy londyńskie obchody zastąpiły skromniejsze uroczystości w Windsorze. Nigdy nie porzucono jednak samej tradycji, dostosowując jedynie jej oprawę do bieżących możliwości.
W swojej współczesnej postaci Trooping the Colour dalekie jest zresztą od zwyczajnego urodzinowego przyjęcia. (Niemal) każdego roku centrum Londynu staje się scenerią widowiska, którego przygotowanie wymaga precyzyjnego współdziałania tysięcy osób. Uroczystość rozpoczyna się w okolicach Pałacu Buckingham, skąd monarcha udaje się reprezentacyjną aleją The Mall na plac Horse Guards Parade. Tam, przy akompaniamencie orkiestr i w otoczeniu uczestniczącej w wydarzeniu gwardii, odbywa się tradycyjna prezentacja chorągwi jednego z pięciu pułków, którym zaszczyt ten przypada naprzemiennie. Całość obejmuje ponad tysiąc czterysta osób w ceremonialnych szykach, około dwustu koni i ponad cztery setki muzyków oraz muzyczek, a towarzysząca wydarzeniu oprawa od dawna przyciąga tłumy zarówno na londyńskie ulice, jak i przed telewizory.
Zwieńczeniem uroczystości jest tradycyjne pojawienie się rodziny królewskiej na balkonie Pałacu Buckingham, skąd obserwuje ona przelot samolotów Royal Air Force nad stolicą. Właśnie ten obraz - przedstawiciele i przedstawicielki monarchii zgromadzeni na pałacowym balkonie, tłumy przed rezydencją i widowisko rozgrywające się na niebie - stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów współczesnego wizerunku Korony.
Czerwcowy termin nie stanowi oczywiście gwarancji powodzenia całego przedsięwzięcia, przynajmniej w kwestiach atmosferycznych - w 1948 roku, jeszcze za panowania Jerzego VI, wyjątkowo niesprzyjająca pogoda doprowadziła nawet do odwołania parady. Późna wiosna i początek lata dają jednak znacznie większe szanse na sprzyjające warunki niż listopad, co po ponad stu latach wciąż pozostaje jednym z najprostszych uzasadnień dla utrzymywania dwóch terminów królewskich urodzin.
Czerwcowa parada i listopadowa rocznica. Dwie daty Karola III
Przyjętego przez matkę zwyczaju świętowania w czerwcu nie zmienił również Karol III, który przyszedł na świat 14 listopada 1948 roku. W bieżącym roku oficjalne urodziny monarchy przypadły na 13 czerwca, kiedy to centrum Londynu ponownie stało się scenerią Trooping the Colour. Wydarzenie nie ograniczało się przy tym do samej parady - na gmachach rządowych wywieszono flagi, a już dzień wcześniej ogłoszono tradycyjną listę wyróżnień państwowych, przyznawanych za szczególne zasługi, między innymi na polu działalności społecznej, zawodowej i publicznej. Podobne odznaczenia ogłasza się także z okazji Nowego Roku, co nadaje monarszym urodzinom dodatkowy, wykraczający poza dworskie tradycje wymiar.
Nieco inaczej przedstawiają się obchody rzeczywistej rocznicy narodzin, która również znajduje swoje miejsce w oficjalnym kalendarzu Korony. Już 14 listopada Karol III skończy 78 lat, a dzień ten uświetnią między innymi salwy oddane w londyńskim Green Park oraz przy Tower of London, a także wywieszenie flag na wyznaczonych budynkach państwowych. Nie zabraknie również mniej tradycyjnego akcentu - z okazji urodzin króla wyemitowany zostanie specjalny odcinek audycji Eltona Johna "Rocket Hour", przygotowany dla Apple Music; rozmowa poświęcona będzie między innymi znaczeniu muzyki w działalności założonej przez Jego Królewską Mość organizacji The King's Trust, obchodzącej w tym roku pięćdziesięciolecie istnienia.
Listopadowe świętowanie nie ma więc wyłącznie prywatnego charakteru, choć jego oprawa pozostaje nieporównywalnie skromniejsza od czerwcowego widowiska. Co przy tym znamienne, żaden z obu terminów nie oznacza w Zjednoczonym Królestwie automatycznie dnia wolnego od pracy. Królewski ceremoniał i kalendarz świąt państwowych funkcjonują bowiem niezależnie od siebie, co staje się szczególnie interesujące, gdy spojrzeć na zwyczaje obowiązujące poza samymi Wyspami.
Jeden monarcha i różne daty. Urodziny poza Zjednoczonym Królestwem
Karol III pozostaje bowiem głową nie tylko Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, lecz również czternastu innych państw, które - choć łączy je osoba suwerena - zachowują własne tradycje, prawa i święta. Nie istnieje zatem jedna data oficjalnych urodzin obowiązująca wszystkie kraje wspólnoty, a nawet te uznające Karola III za swojego króla nie muszą świętować ich tego samego dnia.
Szczególnie interesujący przykład stanowi Kanada, gdzie oficjalne urodziny monarchy przypadają na Victoria Day, obchodzony w poniedziałek poprzedzający 25 maja. Historia tego święta sięga jeszcze 1845 roku, kiedy postanowiono uroczyście obchodzić rocznicę narodzin królowej Wiktorii. Po śmierci monarchini nie zrezygnowano z majowej tradycji, z czasem łącząc ją również z urodzinami kolejnych panujących. W 2023 roku potwierdzono zaś, że Victoria Day pozostanie oficjalnym terminem świętowania także w przypadku przyszłych suwerenów i suwerenek.
Inaczej wygląda to w Nowej Zelandii, gdzie King's Birthday wyznacza się na pierwszy poniedziałek czerwca, będący zarazem świętem publicznym. W 2026 roku przypadł on 1 czerwca, a więc niespełna dwa tygodnie przed brytyjskimi obchodami. Jeszcze bardziej osobliwie przedstawia się sytuacja w Australii, gdzie o terminie decydują poszczególne stany i terytoria. Podczas gdy w większości kraju świętowano 8 czerwca, w Australii Zachodniej uroczystość przypadła dopiero na 28 września, zaś w Queensland - na 5 października. Tym samym nawet w granicach jednego państwa oficjalne urodziny tego samego monarchy mogą przypadać w zupełnie różnych porach roku, nie mając wiele wspólnego z rzeczywistą rocznicą jego narodzin.
Zwyczaj "podwójnych urodzin" okazuje się więc znacznie bardziej złożony, aniżeli sugerowałaby popularna opowieść o królewskiej niechęci do jesiennej szarugi. Nie zrodził się wskutek jednej decyzji, lecz kształtował przez kolejne stulecia, w miarę jak dawne ceremonie zmieniały swój charakter, a monarszy kalendarz dostosowywano do nowych realiów. Angielska pogoda odegrała w tej historii istotną rolę, choć nie ona dała początek całej tradycji. Gdy zaś 14 listopada Karol III będzie obchodził swoje rzeczywiste urodziny, oficjalne świętowanie pozostanie już od pięciu miesięcy wspomnieniem. Bo choć daty narodzin zmienić nie sposób, termin ich obchodów - jak pokazuje historia brytyjskiej Korony - pozostaje kwestią znacznie bardziej umowną.
