Perfumy, które mogła nosić sama Kleopatra
Kleopatra VII do dziś pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci starożytności. Jej uroda, inteligencja i umiejętność budowania politycznych sojuszy przeszły do historii. W opowieściach o egipskiej królowej nie brakuje również wątków związanych z uwodzeniem. W opowieściach o egipskiej królowej nie brakuje również wątków związanych z uwodzeniem. Perfumy i pachnące olejki odgrywały ważną rolę w kulturze starożytnego Egiptu, a ich produkcja była rozwiniętą gałęzią rzemiosła
Czy rzeczywiście wiemy, jak pachniała? Nie zachował się flakon należący do Kleopatry, a dokładnej receptury jej osobistych perfum nie udało się odnaleźć. Badacze postanowili jednak odtworzyć jeden z najbardziej znanych zapachów starożytnego Egiptu - perfumy mendesjańskie (Mendesian), które mogła znać i stosować również ostatnia królowa Egiptu.
W 2019 roku profesorowie Robert Littman i Jay Silverstein, związani z badaniami archeologicznymi w Tell Timai w Egipcie, we współpracy z ekspertami od starożytnych zapachów podjęli próbę przywrócenia tej kompozycji. W przedsięwzięciu uczestniczyli m.in. Dora Goldsmith i Sean Coughlin.
Starożytna fabryka perfum pomogła rozwikłać zagadkę
Wybór zapachu nie był przypadkowy. W starożytności miasto Mendes, położone w delcie Nilu, słynęło z produkcji pachnideł. Właśnie stamtąd pochodzi nazwa perfum mendesjańskich, które cieszyły się popularnością w świecie śródziemnomorskim.
W trakcie wykopalisk w pobliskim Tell Timai archeolodzy natrafili na pozostałości, które wskazywały na istnienie dawnego ośrodka produkcji perfum. Odkryto między innymi piece, fragmenty naczyń oraz przedmioty świadczące o zamożności osób związanych z tym miejscem. Znaleziska pozwoliły lepiej zrozumieć, jak rozwinięty był przemysł zapachowy w starożytnym Egipcie.
Badacze połączyli wyniki prac archeologicznych z opisami zachowanymi w antycznych tekstach greckich. Nie chodziło o proste odtworzenie przepisu z jednego dokumentu, lecz o eksperymentalną rekonstrukcję zapachu na podstawie kilku źródeł i dostępnej wiedzy naukowej.
Wyniki badań opisano również w artykule naukowym "Eau de Cleopatra: Mendesian Perfume and Tell Timai", opublikowanym w 2021 roku w czasopiśmie "Near Eastern Archaeology".
Mirra, cynamon i żywica sosnowa. Tak mogły pachnieć perfumy królowej
Co znalazło się w odtworzonej kompozycji? Wśród składników wykorzystanych podczas eksperymentów znalazły się olej z owoców daktylowca pustynnego, mirra, cynamon oraz żywica sosnowa.
To połączenie znacząco różni się od wyobrażenia o lekkich, świeżych perfumach. Mirra nadaje kompozycji głębi i żywicznego charakteru, cynamon wnosi korzenną intensywność, a pozostałe składniki dopełniają całość. Według badaczy udało się uzyskać mocny, ale przyjemny zapach, w którym wyczuwalna była również słodycz.
Co ciekawe, starożytne pachnidła powstawały inaczej niż większość współczesnych perfum. Ich podstawą nie był alkohol, lecz oleje roślinne lub tłuszcze zwierzęce. Aromat uzyskiwano między innymi poprzez długotrwałe macerowanie żywic, kwiatów, ziół, przypraw i drewna w tłuszczowej bazie.
Takie produkty nie służyły wyłącznie poprawianiu zapachu ciała. W starożytnym Egipcie pachnące olejki i balsamy wykorzystywano również podczas obrzędów religijnych, w kosmetyce oraz w ówczesnej medycynie.
Zapach luksusu, na który nie każdy mógł sobie pozwolić
W starożytnym Egipcie perfumy były czymś znacznie więcej niż kosmetycznym dodatkiem. Stanowiły oznakę statusu społecznego i zamożności. Szczególnie cenione były składniki sprowadzane z odległych zakątków świata, w tym aromatyczne żywice i przyprawy.
Mendesjańskie pachnidła należały do luksusowych produktów, które zdobyły uznanie również wśród Greków i Rzymian. Ich popularność była tak duża, że egipskie receptury i metody wytwarzania zapachów wzbudzały zainteresowanie daleko poza granicami kraju nad Nilem.
Warto przy tym pamiętać, że nie mamy pewności, czy właśnie tej kompozycji używała Kleopatra. Odtworzony zapach jest naukową próbą przybliżenia jednego z pachnideł popularnych w jej czasach, a nie odnalezionymi perfumami królowej.
Badania nad starożytnymi zapachami nie zakończyły się zresztą na tym eksperymencie. W 2021 roku Sean Coughlin rozpoczął projekt "Alchemies of Scent", w ramach którego naukowcy z różnych dziedzin, między innymi chemii, egiptologii i botaniki, zajmują się przywracaniem kolejnych zapachów antycznego świata.
Być może więc za jakiś czas poznamy jeszcze więcej tajemnic kosmetycznych rytuałów Kleopatry. Jedno jest pewne - jej świat pachniał zupełnie inaczej, niż moglibyśmy sobie wyobrażać.
Czy można dziś pachnieć jak Kleopatra?
Odtworzone perfumy mendesjańskie nie są dostępne w popularnych drogeriach ani perfumeriach. Nie oznacza to jednak, że nie można spróbować odtworzyć podobnego zapachu. Osoby zafascynowane starożytnymi kompozycjami mogą poszukać współczesnych perfum inspirowanych Egiptem, w których pojawiają się mirra, cynamon i nuty żywiczne.
Innym pomysłem jest wizyta w perfumerii niszowej i poproszenie o skomponowanie zapachu nawiązującego do tych składników. Nie będzie to oczywiście wierna kopia starożytnej receptury, ale może być ciekawą próbą przeniesienia odrobiny świata Kleopatry do współczesności.
Zobacz też:
Rihanna pokazała, jak modnie nosić koszulę. Ten detal zmienia całą stylizację
