Święty Marcin i cukiernik, który zapoczątkował piękną tradycję
Dlaczego rogale jemy właśnie 11 listopada? Wszystko zaczyna się od świętego Marcina, którego wspomnienie przypada właśnie tego dnia. To postać szczególnie ważna dla Poznaniaków, ale nie tylko ze względu na patronat nad miastem. Według legendy święty, żyjący w IV wieku, pewnego dnia spotkał na swojej drodze zmarzniętego żebraka. Nie przeszedł obok niego obojętnie - przeciął swój płaszcz na pół i oddał mu jego część. Ten gest sprawił, że Marcin stał się symbolem dobroczynności i dzielenia się z innymi. Z czasem właśnie z tym przesłaniem zaczęto łączyć listopadową tradycję rogali.
Z postacią świętego Marcina wiąże się również jedna z najbardziej znanych poznańskich legend kulinarnych. Według niej w listopadzie 1891 roku proboszcz parafii św. Marcina, ksiądz Jan Lewicki, podczas kazania zaapelował do wiernych, by z okazji święta patrona pomogli osobom ubogim.
Wśród słuchaczy miał znajdować się cukiernik Józef Melzer. Poruszony słowami duchownego, namówił swojego pracodawcę do przygotowania rogali, które następnie rozdano potrzebującym. Z czasem do inicjatywy dołączyli kolejni poznańscy piekarze. Bogatsi mieszkańcy kupowali wypieki, a biedniejsi mogli otrzymać je za darmo.
W ten sposób słodki przysmak zaczął być kojarzony nie tylko z dniem świętego Marcina, ale również z ideą dzielenia się z innymi. Opowieść o cukierniku do dziś pozostaje najpopularniejszym wyjaśnieniem początków tej tradycji.
Rogale świętomarcińskie pieczono wcześniej, niż wskazuje legenda
Historia rogali okazuje się jednak bardziej złożona. Choć opowieść o cukierniku Józefie Melzerze wskazuje na 1891 rok, zachowane materiały prasowe potwierdzają, że podobne wypieki były znane w Poznaniu znacznie wcześniej.
Jedna z najstarszych odnalezionych wzmianek pochodzi z 10 listopada 1852 roku. W "Gazecie Wielkiego Księstwa Poznańskiego" cukiernia Antoniego Pfitznera reklamowała rogale nadziewane, które miały być dostępne następnego dnia. Z kolei określenie "rogal świętomarciński" pojawiło się w lokalnej prasie w 1860 roku.
Oznacza to, że sam zwyczaj przygotowywania rogali na listopadowe święto istniał na długo przed wydarzeniami opisywanymi w popularnej legendzie. Rok 1891 można więc wiązać raczej z rozwojem dobroczynnego wymiaru tradycji niż z samym wynalezieniem wypieku.
Zwyczaj z czasem zyskiwał coraz większą popularność. W 1901 roku inicjatywę wypiekania rogali przejęło poznańskie Stowarzyszenie Cukierników. Dziś trudno wyobrazić sobie listopadowe obchody w stolicy Wielkopolski bez charakterystycznych słodkości.
Dlaczego rogale mają kształt podkowy? Sekret tkwi również w nadzieniu
Charakterystyczny kształt rogala świętomarcińskiego również doczekał się kilku opowieści. Według jednej z popularnych legend nawiązuje do podkowy zgubionej przez konia świętego Marcina. Inna wersja łączy go z półksiężycem, który miał pojawiać się na tureckich chorągwiach. Nie ma jednak pewności, która z tych historii rzeczywiście wyjaśnia wygląd wypieku.
Znacznie łatwiej opisać to, co kryje się w jego wnętrzu. Tradycyjny rogal świętomarciński przygotowuje się z ciasta półfrancuskiego, a jego najbardziej charakterystycznym składnikiem jest nadzienie z białego maku. Dodaje się do niego między innymi cukier, orzechy, rodzynki, owoce kandyzowane lub w syropie, okruchy biszkoptowe i aromat migdałowy. Całość pokrywa się lukrem i posypuje rozdrobnionymi orzechami.
Nie każdy rogal z białym makiem może jednak nosić nazwę świętomarcińskiego. W 2008 roku produkt został wpisany do unijnego rejestru jako chronione oznaczenie geograficzne. Oznacza to, że musi być wytwarzany na określonym obszarze Wielkopolski i zgodnie z zatwierdzoną specyfikacją, która określa między innymi skład oraz sposób przygotowania.
Dziś rogale świętomarcińskie można znaleźć w cukierniach przez cały rok, ale to właśnie w okolicach 11 listopada cieszą się największym zainteresowaniem. Dla poznaniaków są czymś więcej niż sezonowym deserem. To część lokalnej tożsamości i tradycja, która przypomina, że świętowanie może być również okazją do dzielenia się z innymi.
Zobacz też:
Na świąteczny klimat nie trzeba czekać do grudnia. Te jarmarki ruszają już teraz
