Od rzekomo biblijnego artefaktu do symbolu szkockiej monarchii (i dalej)
Sakralizacja władzy od zarania dziejów wiąże się z potężną symboliką - stąd też podania, które narosły wokół przedmiotu niniejszych rozważań nie powinny stanowić zaskoczenia; ich celem stało się bowiem uwypuklenie duchowego wymiaru władzy, a przy tym dowiedzenie, że mandat do jej sprawowania pochodzi wprost "z góry". Szkockie kroniki, abstrahując od prawdy historycznej, z pełną świadomością połączyły więc blok piaskowca ze starotestamentową tradycją - część podań utożsamiała go z kamieniem Jakuba - na którym to miał oprzeć głowę w Betel, podczas swojej wizji. Jedna z tradycji głosi ponadto, że do Irlandii - określanej później gaelickim terminem Inis Fáil (a więc "Wyspą Przeznaczenia") - przywieźć miał go Jeremiasz, jeden z proroków większych. Inna narracja wprowadza do historii postać Gathelusa - greckiego księcia żyjącego rzekomo w czasach Mojżesza - oraz jego małżonki Scoty - egipskiej księżniczki; kamień towarzyszył im podobno w ucieczce przed dziejowymi zawirowaniami, by trafić do dzisiejszej Hiszpanii, a następnie na ziemie starożytnej Hibernii.
Tam osadzono go na wzgórzu zwanym Tara, gdzie jako Lia Fáil (a więc "Kamień Przeznaczenia"), miał weryfikować pretendujących do tronu - wydając z siebie radosny dźwięk wyłącznie pod ciężarem prawowitego władcy. W tym miejscu szkocka i irlandzka wersja mitu przestaje stanowić spójną całość. W XV-wiecznym dziele "Orygynale Cronykil of Scotland" ("Oryginalna kronika Szkocji") zapisano bowiem, że na przełomie V i VI wieku król Fergus Wielki - półlegendarny władca Dalriady - przeniósł kamień z Irlandii na tereny dzisiejszego Argyll. Irlandzkie podania niezmiennie kwestionują ów przekaz, obstając przy wersji, że prawdziwy Lia Fáil nigdy nie opuścił wyspy - czego fizycznym dowodem ma być wznoszący się w Meath pionowy monolit, który w niczym nie przypomina szkockiego piaskowca. Niezależnie od owego dualizmu (i zderzenia dwóch wykluczających się tradycji) to ten relikt zyskał jednak z biegiem stuleci status atrybutu władzy; pierwsze wykorzystanie tegoż w nowym królestwie datuje się na 1249 rok, podczas obrzędów koronacyjnych Aleksandra III - ostatniego króla z dynastii Dunkeldów. Detale tego wydarzenia znane są dziś dzięki zapiskom Waltera z Guisborough - XIV-wiecznego angielskiego duchownego, który opisywał ów artefakt jako wydrążony na wzór siedziska głaz, na którym intronizowano kolejnych monarchów. Szkocka część historii kończy się w 1296 roku, gdy podczas rozpoczętych wówczas zmagań o niepodległość Szkocji, został on zagarnięty przez Edwarda I (zwanego Długonogim) i wywieziony do Opactwa Westminsterskiego. Tam też scalono go z dębowym krzesłem koronacyjnym, na którym zasiadali odtąd angielscy - a od roku 1707 brytyjscy - władcy (oraz władczynie).
Współczesna petrografia rzuca ponadto na dawne opowieści zupełnie nowe światło. Badania dowiodły wszak, że kamień ze Scone to wczesnodewoński piaskowiec, wydobyty w bezpośrednim sąsiedztwie dzisiejszego Perthshire, co wyklucza jego bliskowschodni czy nawet irlandzki rodowód.
Z Anglii do Szkocji. Wielki powrót po siedmiu stuleciach
Przez siedem stuleci Mówiący Kamień stanowił fizyczny fundament brytyjskich koronacji, "asystując" niejako w trakcie uroczystości blisko czterdziestu kolejnych monarchów i monarchiń, stając się tym samym niezmiennym elementem brytyjskiego ceremoniału. W swej nienaruszonej formie przetrwał w murach londyńskiego opactwa aż do wczesnych dekad XX wieku. 11 czerwca 1914 roku - poprzez działania przedstawicielek organizacji Women's Social and Political Union - artefakt uległ uszkodzeniu w wyniku eksplozji; kilkadziesiąt lat później został z kolei skradziony i wywieziony do opactwa Arbroath (przez grupę szkockich studentów i studentek); w trakcie tych działań blok rozpadł się na dwie części, co wymagało zaawansowanych prac naprawczych.
W latach 90. rosnące od dekad aspiracje tożsamościowe Szkotów i Szkotek skłoniły władze w Londynie do zwrócenia kamienia tam, skąd pierwotnie pochodził (mimo że formalnie zobowiązały się one do tego już w roku 1328, podpisując traktat w Northampton). Jesienią 1996 roku, na mocy zgody królowej Elżbiety II oraz decyzji rządu Johna Majora, Kamień Przeznaczenia oficjalnie powrócił więc do Szkocji i został umieszczony w edynburskim zamku (od roku 2024stanowi natomiast punkt ekspozycji nowo otwartego Perth Museum - zaledwie kilka kilometrów od miejsca swojego pierwotnego wydobycia). Ustalono jednak, że piaskowiec będzie opuszczał Północ na czas każdej nowej koronacji - z tego też powodu wiosną 2023 roku przewieziono go do Westminsteru, gdzie umieszczony na swym wcześniejszym miejscu "towarzyszył" koronacji Karola III.
Dzieje kamienia ze Scone pokazują więc, jak pozornie zwykła skała potrafi stać się nośnikiem najważniejszych państwowych tradycji. Choć z biegiem lat artefakt ten zmieniał swoje położenie (a nauka odarła go z mistycznej aury), nigdy nie stracił swego pierwotnego znaczenia - wciąż stanowi wszak namacalny łącznik między historią a współczesnością.
