Półksiężyc na polskiej ziemi. Wieki tradycji i żywa społeczność
Polscy Tatarzy to grupa etniczna wywodząca się z terenów dawnego imperium mongolskiego - historyczne migracje doprowadziły ich na ziemie dzisiejszej Polski, gdzie dzięki polityce księcia Witolda zaczęli oni osiedlać się na obszarze ówczesnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dzięki swej lojalności wobec państwa, szybko zyskali uznanie i przywileje równe ówczesnej szlachcie, otrzymując również swobodę wyznania.
Wyjątkowe znaczenie dla współczesnej społeczności mają Kruszyniany na Grodzieńszczyźnie (administracyjnie w województwie podlaskim); wieś została nadana ludności tatarskiej w XVII wieku przez Jana III - niedługo później wzniesiono tam pierwszy meczet, który z czasem zastąpiła zachowana po dziś dzień drewniana budowla. Ta zupełnie nie przypomina jednak klasycznych świątyń islamu - obiekt wygląda raczej jak tutejsza cerkiew, za co bezpośrednio odpowiada wznosząca go lokalna społeczność. Dziś budynek wypełnia się wiernymi głównie podczas wielkich świąt, takich jak Ramadan Bajram (a więc Święto Przerwania Postu) czy Kurban Bajram (czyli Święto Ofiarowania).
Choć oficjalne statystyki mówią o pięciu tysiącach Tatarów na terenie kraju, Dawid szacuje, że aktywną część tej kultury stanowi od kilkuset do tysiąca osób. Na co dzień żyją oni dokładnie tak samo jak reszta społeczeństwa.
"Tak naprawdę na tę chwilę nie można nas, Tatarów, odróżnić od Polaków, bo my w zasadzie się nie czujemy Polakami, tylko nimi jesteśmy. Różnią nas jedynie ostrzejsze rysy twarzy, bardziej skośne oczy, trochę ciemniejsza karnacja, no i półksiężyc zamiast krzyża", tłumaczył Chazbijewicz.
Fundamentem tożsamości stało się dla Dawida najbliższe otoczenie; jego matka Maria oraz ciotka Róża - pełniąca funkcję "mamy azanowej", czyli religijnej przewodniczki pełniącej rolę zbliżoną do matki chrzestnej - od najmłodszych lat uczyły go szacunku do własnych korzeni. Chociaż w przeszłości bywało, że w obawie przed uprzedzeniami ukrywano wyznanie, w domu Chazbijewiczów zawsze z pełnym przekonaniem stawiano na dumę z rodzinnego dziedzictwa.
"Nigdy nie ukrywaliśmy swojego pochodzenia. Nigdy w domu nie pojawił się komunikat: »Dawid, nie mów, kim ty jesteś, skąd pochodzisz«. Odwrotnie, mówiliśmy, że trzeba być dumnym ze swojego pochodzenia", mówiła Maria.
Tatarska codzienność (nie tylko) od kuchni
Tatarska kultura opiera się na konkretnych detalach - tradycyjne stroje zdobią motywy roślinne, a na głowach mężczyzn gości tiubietiejka, a więc haftowane nakrycie, którego kolory mają zawsze przypisane odpowiednie znaczenie. Ciekawym elementem dziedzictwa są chamaiły, czyli ręcznie pisane modlitewniki; arabskimi literami nierzadko zapisywano w nich polskie słowa, tworząc w ten sposób swoisty szyfr.
Tradycyjna kuchnia tatarska stawia z kolei na konkrety. Biorąc pod uwagę składniki, trudno uznać ją za dietetyczną, ale z pewnością nadrabia to wyjątkowym smakiem i sytością.
"Kuchnia polskich Tatarów jest przede wszystkim kuchnią mączną, jest dużo elementów pszennych, ale i też dużo mięsa; jest dosyć tłusta, trudno byłoby ją nazwać lekkostrawną", wyliczał Dawid.
Jego ulubionym daniem są jednak kartoflaniki - pierogi wypełnione ziemniakami, jajkami i dużą ilością zieleniny. To unikalny przepis, będący niemal kulinarnym sekretem samych Kruszynian.
Tatarska gościnność to także odpowiednio przygotowana kawa, którą bohater reportażu serwuje na co dzień w warszawskiej kawiarni, prowadzonej wspólnie z przyjaciółką. Napar parzy się w miedzianym tygielku zagłębianym w gorącym piasku. Do zmielonych ziaren dodaje się cukier, kardamon, cynamon oraz - w przeciwieństwie do formy tradycyjnej - zimną wodę. Piasek równomiernie ogrzewa naczynie, a wydłużony proces ekstrakcji nadaje kawie aksamitny, bardzo kremowy smak. Dawid zaznacza jednak, że chociaż napój serwowany w stolicy wypada świetnie, to ten przygotowany bezpośrednio w Kruszynianach nie ma sobie równych.
Kruszyniany pozostają zatem czymś znacznie więcej niż tylko historycznym skansenem; to bijące serce społeczności, która łączy szacunek do odległych wieków z funkcjonowaniem w nowoczesnym społeczeństwie.
