Jeszcze 150 lat temu to nie biurowce czy wieże telekomunikacyjne, a kościoły z imponującymi wieżami były najwyższymi budynkami na świecie. Monumentalne świątynie miały być symbolem potęgi wiary, bogactwa miast i możliwości ówczesnych budowniczych. W czasach, gdy nie znano stali konstrukcyjnej ani żelbetu, wzniesienie wieży przekraczającej 150 metrów było prawdziwym wyczynem inżynieryjnym.
Dziś rekordy wysokości należą do wieżowców. Najwyższy budynek w Polsce i całej Unii Europejskiej - Varso Tower w Warszawie - mierzy 310 metrów wraz z iglicą. To niemal dwa razy więcej niż najwyższy kościół Europy.
Varso Tower jest prawie dwa razy wyższy od najwyższego kościoła w Europie
Różnica między najwyższym kościołem Europy a warszawskim Varso Tower wynosi 137,5 metrów. By budowlę "dociągnąć" do takiej wysokości, musiało dojść do znaczących zmian w sposobie projektowania i budowania.
W średniowieczu, gdy powstawały najwyższe europejskie świątynie, budowniczowie mieli do dyspozycji przede wszystkim kamień, cegłę i drewno. Konstrukcje musiały przenosić ogromny ciężar własny, dlatego ściany u podstawy osiągały nawet kilka metrów grubości. Aby zapobiec zawaleniu się wysokich naw i sklepień, stosowano charakterystyczne przypory oraz łuki oporowe, które do dziś są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów architektury gotyckiej.
Każdy dodatkowy metr wysokości oznaczał coraz większe obciążenie fundamentów, dlatego też przez stulecia przekroczenie granicy około 150 metrów pozostawało niezwykle trudne i osiągalne jedynie dla nielicznych budowli sakralnych.
Najwyższa świątynia Europy - Sagrada Família w Barcelonie
Hiszpański kolos mierzy 172,5 m, a obecną wysokość osiągnął w 2026 roku. Jego budowa trwa od ponad 140 lat! Budowla, która powstała w stylach modernizmu katalońskiego, secesji i autorskiego stylu Antoniego Gaudíego, ma niezwykłą historię.
Rozpoczęła się w 1882 roku - początkowo projekt powierzono architektowi Francisco de Paula del Villarowi, jednak już rok później zastąpił go młody Antoni Gaudí, który całkowicie zmienił koncepcję budowli. Architekt poświęcił Sagradzie Famílii ponad 40 lat życia (ostatnich kilkanaście niemal wyłącznie temu projektowi). Zginął w 1926 roku, potrącony przez tramwaj, pozostawiając ukończoną jedynie niewielką część świątyni.
W kolejnych latach budowę wielokrotnie przerywały problemy finansowe, zniszczeniu uległa też część modeli i dokumentacji pozostawionej przez Gaudíego. Współcześni architekci odtwarzali jego wizję na podstawie zachowanych szkiców, fotografii oraz modeli gipsowych. W lutym 2026 roku ukończono najwyższą - Wieżę Jezusa Chrystusa - która osiągnęła projektowaną wysokość 172,5 metra. Dzięki temu Sagrada Família stała się najwyższym kościołem Europy.
Dlaczego świątynia nie ma 180 metrów?
Fakt, iż świątynia mierzy dokładnie 172,5 metra (a nie na przykład "okrągłe" 180 metrów), jest owocem decyzji Antoniego Gaudíego, który uważał, że dzieło stworzone przez człowieka nie powinno przewyższać dzieła Boga. Zaprojektował więc najwyższą wieżę kościoła tak, aby była nieco niższa od pobliskiego wzgórza Montjuïc. Różnica wynosi zaledwie kilka metrów.
Dziś na wieże barcelońskiej świątyni można wjechać windą. Powrót odbywa się już schodami, dzięki czemu można z bliska podziwiać charakterystyczne spiralne formy zaprojektowane przez Gaudíego. Ze szczytu rozciąga się panorama Barcelony, Morza Śródziemnego i okolicznych wzgórz. W zależności od rodzaju biletu wejście kosztuje zwykle około 36-40 euro. Ale na wieże trudno się dostać - liczba miejsc jest ograniczona, a bilety wyprzedają się z dużym wyprzedzeniem.
I na koniec kilka ciekawostek o świątyni:
- Sagrada Família finansowana jest głównie z wpływów z biletów i darowizn.
- To jeden z najczęściej odwiedzanych zabytków Hiszpanii.
- W 2005 roku część świątyni została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
- Gaudí wiedział, że nie doczeka końca budowy i mawiał: "Mój klient się nie spieszy", mając na myśli Boga.
Katedra w Ulm - 2. miejsce
Świątynia w niemieckim Ulm mierzy 161,53 m. Budowano ją bardzo długo - powstawała w latach 1377-1890. Została zaprojektowana w stylu gotyckim.
Choć zwyczajowo mówi się o "katedrze w Ulm", w rzeczywistości świątynia nigdy nie była siedzibą biskupa. Jest największym kościołem ewangelickim w Niemczech, a do niedawna posiadała najwyższą wieżę kościelną na świecie. Dopiero ukończenie głównej wieży Sagrady Famílii w 2026 roku sprawiło, że utraciła pierwsze miejsce w rankingu.
Budowę kościoła zaczęto w 1377 roku. Mieszkańcy Ulm chcieli wznieść własną świątynię, ponieważ dotychczasowa znajdowała się poza murami miasta. Finansowanie inwestycji było wyjątkowe jak na tamte czasy - ogromną część środków wyłożyli sami mieszkańcy, kupcy i rzemieślnicy, dzięki czemu budowla do dziś uchodzi za symbol obywatelskiej dumy miasta.
Katedrę budowano mozolnie ponad pięć stuleci. Dopiero w XIX wieku, w okresie fascynacji średniowieczem, powrócono do pierwotnych planów i ukończono monumentalną wieżę według gotyckiego projektu. W 1890 roku osiągnęła wysokość 161,53 metra.
Dlaczego katedra w Ulm robi tak ogromne wrażenie?
Wieża katedry jest smukła, a gęsta sieć przypór i dekoracji sprawia, że wydaje się znacznie wyższa niż wskazują liczby. Przez ponad sto lat była najwyższą wieżą kościelną na świecie, a wielu architektów uważa ją za jedno z największych osiągnięć europejskiego gotyku.
Dziś wieża katedralna to jedna z największych atrakcji Ulm. Na zwiedzających czeka 560 schodów prowadzących do platformy widokowej na wysokości 102 metrów. Przy dobrej pogodzie można zobaczyć Alpy oddalone o ponad 100 kilometrów. W sprzyjających warunkach udostępniane są także wyższe poziomy wieży, choć ich dostępność zależy od pogody i prowadzonych prac konserwatorskich.
Ciekawostki na temat katedry w Ulm:
- Przez ponad 135 lat była najwyższym kościołem świata.
- Przez kilka lat należała też do najwyższych budowli świata.
- Kościół może pomieścić około 20 tysięcy osób.
- Najwyższy punkt wieży znajduje się niemal na tej samej wysokości co 50-piętrowy wieżowiec.
Miejsce 3. - katedra w Kolonii
Słynna katedra w Kolonii ma wysokość 157,38 m. Budowano ją w latach 1248-1880. Świątynia jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Niemiec.
Budowę kościoła rozpoczęto w 1248 roku, aby stworzyć godne miejsce przechowywania relikwii Trzech Króli, które sprowadzono do Kolonii kilkadziesiąt lat wcześniej. Początkowo prace postępowały szybko, jednak w XVI wieku praktycznie całkowicie ustały. Przez blisko 300 lat nad miastem górował niedokończony kościół z ogromnym dźwigiem pozostawionym na jednej z wież.
Do projektu powrócono dopiero w XIX wieku. Co ciekawe, architekci dysponowali zachowanymi średniowiecznymi rysunkami, dzięki czemu mogli dokończyć świątynię zgodnie z pierwotną wizją budowniczych. W 1880 roku ukończono obie wieże o wysokości 157,38 metra.
Współcześnie można wejść na szczyt katedry - wejście prowadzi po 533 kamiennych stopniach wijących się wewnątrz jednej z wież. Po drodze można zobaczyć ogromny dzwon św. Piotra ("Petersglocke"), jeden z największych bijących dzwonów na świecie. Ze szczytu rozciąga się panorama Kolonii oraz doliny Renu.
Zobacz również:
4. miejsce - katedra Najświętszej Marii Panny w Rouen
Świątynia w Rouen mierzy 151 m. Powstawała w między XII a XIX wiekiem (obecną iglicę ukończono w 1876 r.).
Pierwsza wysoka iglica katedry była wykonana z drewna i przez wieki stanowiła symbol miasta. W 1822 roku uderzenie pioruna wywołało pożar, który całkowicie ją zniszczył. Zamiast odbudowywać drewnianą konstrukcję, zdecydowano się na rozwiązanie bez precedensu - nową iglicę wykonano z żeliwa. Był to odważny eksperyment inżynieryjny - żeliwo pozwoliło stworzyć znacznie smuklejszą i wyższą konstrukcję.
Claude Monet uczynił ją sławną na całym świecie
Fasada katedry zachwyciła także malarza, Claude'a Moneta. W latach 1892-1894 artysta namalował ponad 30 obrazów przedstawiających świątynię o różnych porach dnia i przy zmieniającym się świetle. Cykl "Katedra w Rouen" należy dziś do najsłynniejszych dzieł impresjonizmu i znajduje się w muzeach na całym świecie.
Dziś można wejść na wieżę katedry, ale dostępność zależy od sezonu i prowadzonych prac konserwatorskich. W wybranych terminach organizowane są wejścia na platformę widokową, skąd można podziwiać dachy średniowiecznego Rouen oraz dolinę Sekwany. Warto sprawdzić aktualny harmonogram przed wizytą.
5. miejsce - kościół św. Mikołaja w Hamburgu
Wysokość wieży hamburskiego kościoła to 147,3 m. Świątynia powstała w latach 1846-1874 i jest utrzymana w stylu neogotyckim.
Świątynię zaprojektował brytyjski architekt George Gilbert Scott - jeden z najwybitniejszych przedstawicieli neogotyku. Po ukończeniu w 1874 roku wieża o wysokości 147,3 metra była najwyższą budowlą świata. Rekord utrzymała jednak zaledwie dwa lata, ponieważ wyprzedziła ją katedra w Rouen.
W 1943 roku wnętrze kościoła niemal całkowicie spłonęło. Po 1945 roku zdecydowano, że świątynia nie zostanie odbudowana. Zachowano jedynie monumentalną wieżę i fragmenty murów, tworząc miejsce pamięci.
Dziś wejście na platformę widokową, położoną na wysokości około 76 metrów, jest jedną z największych atrakcji Hamburga. Na platformę wjeżdża się nowoczesną, przeszkloną windą, a ze szczytu rozciąga się panorama portu, jeziora Binnenalster oraz centrum miasta.
