Bochnia i jej okolice: historia zapisana w soli, zamkach i tradycji

Naszą podróż zaczęliśmy w Bochni, jednym z najstarszych miast Małopolski. Od ponad siedmiuset lat jego historia jest nierozerwalnie związana z solą. W 1248 roku rozpoczęła się historia najstarszej kopalni soli w Polsce. Przez kolejne stulecia jej rozwój był ważnym elementem dziejów miasta i Królestwa Polskiego. Kopalnia Soli w Bochni została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Okazuje się jednak, że podziemne korytarze nie są jedyną atrakcją tych okolic.

Kolejnym przystankiem był XIV-wieczny zamek w Wiśniczu, jedna z najpiękniejszych magnackich rezydencji w Polsce. Pod koniec XVI wieku zamek przeszedł w ręce Lubomirskich, którzy rozbudowali go i przekształcili w imponującą magnacką rezydencję obronną. Z zamkowych tarasów rozpościera się piękna panorama Wiśnicza i Pogórza, a przy dobrej pogodzie można dostrzec nawet odległe Tatry.

Co ciekawe, właśnie na dworze Lubomirskich w Wiśniczu działał Stanisław Czerniecki, autor "Compendium Ferculorum" - pierwszej zachowanej w całości polskiej książki kucharskiej, wydanej w 1682 roku. Znalazło się w niej ponad 300 przepisów. Wśród nich był między innymi staropolski bigos, który w dawnej wersji… nie zawierał kapusty!

Dzisiaj w zamku historia spotyka się z nowoczesnością. Dzięki technologii VR możemy przenieść się do XVII wieku i zobaczyć zamek w czasach jego największej świetności. Wirtualny lot nad warownią pozwala spojrzeć na jej fortyfikacje z zupełnie innej perspektywy.

Z Wiśnicza ruszyliśmy do Lipnicy Murowanej, która w tym roku świętowała 700-lecie lokacji. Najważniejszym zabytkiem miasteczka jest drewniany kościół św. Leonarda, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i stanowiący ważny obiekt na Szlaku Architektury Drewnianej. Początki tego kościoła sięgają już roku 1141, ale został on przebudowany w XV wieku i niemal w niezmienionym stanie zachował się do dziś. Wnętrze świątyni pokrywają niezwykłe polichromie.

Aneta Florek, oprowadzająca nas przewodniczka, zwróciła uwagę na to, że w kościele brakuje okien od północy. Powody były praktyczne - związane z klimatem, ale znaczenie miały również dawne wierzenia, według których północ kojarzyła się z ciemnością i złem. Przewodniczka pokazała nam również podporę znajdującą się za głównym ołtarzem, która może być tzw. słupem Światowida. Prawdopodobnie jest ona pozostałością dawnego pogańskiego miejsca kultu, może zatem liczyć nawet 1000 lat.

Z Lipnicą Murowaną związani byli między innymi św. Szymon oraz św. Urszula i bł. Maria Teresa z Ledóchowskich. W Sanktuarium św. Szymona, wzniesionym w miejscu jego rodzinnego domu, można poznać kolejną część duchowego dziedzictwa regionu.

Najbardziej rozpoznawalną tradycją Lipnicy jest konkurs palm wielkanocnych. Jego historia sięga 1958 roku, kiedy Józef Piotrowski, miejscowy społecznik, poeta i wieloletni sołtys, postanowił odnowić zwyczaj wykonywania palm i uczynić z niego wydarzenie jednoczące lokalną społeczność. Palma była czymś więcej niż świąteczną ozdobą. Jej wysokość dawniej świadczyła o zamożności gospodarza i wielkości jego pola. Przypisywano im także funkcję ochronną - miały chronić domostwa i zwierzęta. Tradycja kultywowana jest po dziś dzień.

Naszą podróż po Lipnicy uzupełniliśmy o wizytę w rodzinnej manufakturze lodów, gdzie poznajemy historię sięgającą 1966 roku, kiedy Szymon Kawalec rozpoczął produkcję lodów dla miejscowej spółdzielni. Gdy spółdzielnia się rozpadła, odkupił jedną z maszyn i rozpoczął własną działalność.

Receptura pozostała niezwykle prosta: jajka, mleko, cukier i owoce. Przez kolejne lata rodzinna tradycja była rozwijana, a w 2021 roku lodziarnię przejęło drugie pokolenie - córka pana Szymona z mężem. W ofercie pojawiły się także lody miodowe przygotowywane z miodu pochodzącego z rodzinnej pasieki.

Na koniec skierowaliśmy się w stronę Pogórza Wiśnickiego, którego krajobraz różnił się od tego, co wcześniej oglądaliśmy w Bochni, Wiśniczu czy Lipnicy. Wśród wzgórz odkryliśmy malownicze ostańce skalne, w tym Kamienie Brodzińskiego, nazwane na cześć Kazimierza Brodzińskiego, romantycznego poety, który stworzył w tym miejscu swoją "świątynię dumania".

Jak opowiadał nam Czesław Anioł, pisarz, geograf, poeta, w obrębie zespołu skał ma przebiegać strumień pozytywnej energii, który - jak wierzą niektórzy - korzystnie wpływa na samopoczucie. Dlatego mieszkańcy i odwiedzający przychodzą w to miejsce nie tylko po to, by odpocząć fizycznie, ale także psychicznie.

Każde z odwiedzonych miejsc w okolicach Bochni ma własny charakter, ale wszystkie łączy jedno: małopolska gościnność i historia, która wciąż żyje.