Pamięć o zmarłych ma wiele twarzy
Od polskich cmentarzy pełnych zniczy, przez Portugalczyków proszących o poczęstunek, po sycylijskie prezenty przypisywane zmarłym krewnym - europejskie tradycje pokazują, że pamięć o tych, którzy odeszli, może przybierać bardzo różne formy.
Wspólnym mianownikiem pozostają więzi rodzinne, lokalne zwyczaje i potrzeba podtrzymywania pamięci o poprzednich pokoleniach. Niektóre tradycje z czasem zanikają, inne zmieniają się i dostosowują do współczesności, ale wiele z nich wciąż pozwala przekazywać historię i wartości z pokolenia na pokolenie.
W Portugalii 1 listopada pukają do drzwi i proszą o jedzenie
W Polsce najmłodsi kojarzą początek listopada przede wszystkim z wizytami na cmentarzach. W Portugalii istnieje zwyczaj, który bardziej przypomina dawne obrzędy związane z rozdawaniem słodyczy. Nazywa się Pão por Deus, co można przetłumaczyć jako "chleb dla Boga".
W okolicach 1 listopada maluchy chodzą od domu do domu i proszą o poczęstunek. Dawniej otrzymywały przede wszystkim chleb, orzechy, suszone owoce i kasztany, dziś zdarzają się również ciastka i słodycze. Niekiedy recytują przy tym krótkie wierszyki, a zebrane przysmaki wkładają do specjalnie przygotowanych torebek.
Zwyczaj ma regionalne odmiany. W niektórych częściach kraju dzieci proszą o Pão das Almas, czyli chleb dla dusz, a w innych funkcjonuje tradycja znana jako Dia do Bolinho, związana z rozdawaniem małych ciastek.
To nie tylko zabawa dla najmłodszych. Tradycja wywodzi się z dawnych praktyk dzielenia się jedzeniem i pamięci o zmarłych, a jej współczesne formy wciąż są pielęgnowane w części portugalskich miejscowości.
Według wierzeń na Sycylii zmarli krewni przynoszą prezenty
W niektórych częściach Sycylii noc z 1 na 2 listopada wiąże się z tradycją, która może przypominać dzieciom Boże Narodzenie. Według ludowego zwyczaju zmarli członkowie rodziny odwiedzają swoich bliskich i zostawiają najmłodszym prezenty.
Pociechy mogą znaleźć zabawki, słodycze i inne drobne upominki. Zwyczaj łączy pamięć o zmarłych z rodzinną tradycją obdarowywania, dzięki czemu wspominanie przodków nie ogranicza się wyłącznie do smutku i wizyt na cmentarzu.
Włoskie obchody Dnia Zadusznego są zresztą mocno związane z jedzeniem. W różnych regionach przygotowuje się specjalne słodycze, na przykład ciasteczka ossa dei morti, czyli "kości zmarłych". Ich nazwa i wygląd nawiązują do tematyki śmierci, choć same wypieki są częścią lokalnej tradycji kulinarnej.
Warto podkreślić, że zwyczaj przynoszenia prezentów przez zmarłych nie jest praktykowany w całych Włoszech. To przede wszystkim regionalna tradycja, szczególnie kojarzona z Sycylią.
W Hiszpanii na Wszystkich Świętych można zobaczyć przedstawienie na cmentarzu
Hiszpańskie obchody 1 listopada również mają swoje nieoczywiste oblicze. W Sewilli z tym okresem związana jest tradycja wystawiania sztuki "Don Juan Tenorio" autorstwa José Zorrilli.
To romantyczny dramat, którego akcja rozgrywa się między innymi w scenerii cmentarnej. Przedstawienie od lat stanowi część lokalnej tradycji związanej ze Świętem Wszystkich Świętych. W Sewilli można je oglądać w ramach wydarzeń organizowanych w tym okresie, także w przestrzeni cmentarza San Fernando.
Hiszpanie pamiętają o zmarłych również poprzez wizyty na grobach i przynoszenie kwiatów. Na stołach pojawiają się natomiast tradycyjne słodycze, między innymi huesos de santo, czyli "kości świętych". To wypieki z marcepanu, często wypełnione słodkim nadzieniem.
W Katalonii królują kasztany i migdałowe ciasteczka
W Katalonii koniec października i początek listopada to czas tradycji znanej jako La Castanyada. Jej nazwa pochodzi od kasztanów, które odgrywają w niej ważną rolę.
W tym okresie popularne są pieczone kasztany, słodkie ziemniaki i panellets - niewielkie ciasteczka przygotowywane najczęściej z masy migdałowej. Często obtacza się je w orzeszkach piniowych, choć istnieją także inne wersje.
Zwyczaj ma jesienny, rodzinny charakter i jest związany z okresem Wszystkich Świętych. Wspólne jedzenie sezonowych przysmaków to ważny element lokalnej tradycji, która współcześnie funkcjonuje obok coraz popularniejszych obchodów Halloween.
Dzięki temu w katalońskich domach i na ulicach można w tym samym czasie spotkać zarówno halloweenowe dekoracje, jak i stoiska z gorącymi kasztanami oraz tradycyjnymi słodkościami.
W Austrii jest chleb dla dusz i niezwykły zwyczaj nad Dunajem
W Austrii 1 listopada, czyli Wszystkich Świętych, oraz 2 listopada, czyli Dzień Zaduszny, to czas odwiedzania grobów, modlitwy i wspominania zmarłych. Z tym okresem wiążą się również dawne tradycje kulinarne.
Jedną z nich jest Seelenbrot, czyli "chleb dusz". W przeszłości takie pieczywo zostawiano na stole lub przekazywano osobom ubogim jako dar związany z pamięcią o zmarłych. Współcześnie nazwa ta nadal pojawia się w kontekście tradycyjnych wypieków przygotowywanych w okresie Wszystkich Świętych.
Jeszcze bardziej nietypowy zwyczaj opisuje austriackie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. W miejscowości St. Nikola w Górnej Austrii do Dunaju jest wrzucany wieniec na pamiątkę osób, które utonęły w rzece.
W Irlandii zanim pojawiło się Halloween, obchodzono Samhain
Irlandia jest jednym z krajów najmocniej związanych z historycznymi korzeniami Halloween. Dawne celtyckie święto Samhain oznaczało koniec sezonu zbiorów i początek zimy. Obchodzono je pod koniec października.
W dawnych wierzeniach był to czas, gdy granica między światem żywych a światem zmarłych miała stawać się szczególnie cienka. Z tym okresem wiązały się ogniska, maski i opowieści o istotach nadprzyrodzonych. W niektórych miejscach gaszono domowe paleniska, a następnie rozpalano je ponownie od ognia wspólnotowego, co miało przynosić szczęście.
Z Irlandii wywodzi się również dawna tradycja wycinania lampionów z rzepy. Zanim popularne stały się dynie, to właśnie rzepy wykorzystywano do tworzenia świecących dekoracji.
Samhain nie był tym samym co chrześcijańskie Wszystkich Świętych, ale historyczne zwyczaje związane z tym okresem wpłynęły na rozwój wielu późniejszych tradycji halloweenowych. Dziś w Irlandii dawne obrzędy są przypominane między innymi podczas lokalnych festiwali.
Finlandia. Zmarłym przygotowywano jedzenie i rozgrzewano dla nich saunę
Dziś Finlandia kojarzy się przede wszystkim z rozświetlonymi świecami cmentarzami. Dawne jesienne zwyczaje tego kraju miały jednak znacznie bardziej tajemniczy charakter. Zanim rozpowszechniły się chrześcijańskie obchody Wszystkich Świętych, Finowie świętowali kekri - starą uroczystość związaną z zakończeniem zbiorów i początkiem nowego roku w tradycyjnym kalendarzu rolniczym.
Według dawnych wierzeń w tym szczególnym okresie dusze zmarłych przodków mogły odwiedzać żyjących. Dlatego należało przyjąć je z szacunkiem i zadbać o ich gościnę. Przygotowywano obfity posiłek, a w niektórych domach rozgrzewano również saunę, aby mogli z niej skorzystać zmarli i opiekuńcze duchy gospodarstwa. Dopiero później z sauny korzystali żyjący domownicy.
Samo kekri było przy tym nie tylko czasem zadumy. Po zakończeniu ciężkich prac polowych urządzano uczty, śpiewano, tańczono i opowiadano historie. Pojawiały się również tajemnicze postacie w maskach, które chodziły od domu do domu, domagając się poczęstunku. Wierzono, że okres ten sprzyja kontaktom ze światem nadprzyrodzonym.
Z biegiem czasu część dawnych zwyczajów połączyła się z chrześcijańskim kalendarzem. Współczesne obchody Wszystkich Świętych w Finlandii koncentrują się przede wszystkim na pamięci o zmarłych i zapalaniu świec na grobach, ale historia kekri przypomina, że jesienne zwyczaje związane ze śmiercią i przemijaniem mają znacznie starsze korzenie.
Zobacz też:
Nie tylko ubiór ma znaczenie. Ekspertka zwraca uwagę na zachowanie na cmentarzu







